ĐỨC GIÁO HOÀNG BÊNÊĐICTÔ XVI
Ngày 28/05/2008
Giáo lư về thánh Giáo Hoàng Grêgôriô Cả
Anh chị em thân mến,
Thứ tư tuần rồi, Cha đă nói về vị giáo phụ ít tiếng tăm bên Đông phương, là phó tế Romanus le Mélode. Hôm nay Cha muốn nói về một trong những vị Giáo phụ nổi tiếng nhất trong lịch sử Giáo Hội, một trong bốn vị tiến sĩ Hội thánh bên Tây phương là Giáo Hoàng Grêgôriô Cả, Giám mục Roma từ 590-604. Grêgôriô thật là một vị Giáo hoàng và Tiến sĩ lớn của Hội thánh. Thánh nhân sinh khoảng năm 540, tại Roma trong một gia đ́nh thượng lưu giàu có vùng Anicia. Không chỉ nổi tiếng v́ ḍng dơi quí tộc mà c̣n v́ sự gắn bó với ḷng tin và những công việc phục vụ Toà thánh nữa. Hai Giáo hoàng là Félix III ( 483-492) và Agapit (535-536) thuộc gia tộc của Grêgôriô. Ngôi nhà Grêgôriô lớn lên nằm trên đồi Clivus Scauri, được bao bọc bởi các dinh thự huy hoàng cho thấy sự vĩ đại của Roma cổ và sức mạnh tinh thần của Kitô giáo. Gợi hứng cho những tâm t́nh kitô cao thượng của Grêgôriô là cha mẹ của ngài: ông Gordien và bà Silvia. Cả hai vị được tôn kính như những vị thánh. Hai bà d́ ruột là Emiliana và Tarsilia sống trong gia đ́nh như các trinh nữ thánh hiến trong đời sống cầu nguyện và khổ chế cũng đă góp phần cho những tâm t́nh của thánh nhân.
Theo gót thâm phụ, Grêgôriô bước vào sự nghiệp hành chính rất sớm, năm 572, ngài đă bước lên bậc cao nhất là thị trưởng thành phố. Với những khó khăn của thời đó, công việc này cho phép ngài dấn thân hơn nữa trong việc giải quyết những vấn đề hành chánh đủ loại, tích tụ kinh nghiệm cho nhiệm vụ tương lai của ngài. Ngài có ư thức đặc biệt với trật tự và kỷ luật. Khi trở thành Giáo hoàng, ngài đề nghị các giám mục hăy là mô phạm trong những việc điều hành giáo hội và tôn trọng những luật lệ riêng đối với các nhân viên dân sự. Tuy nhiên, cuộc sống công chức không làm cho ngài thoả măn v́ ít lâu sau, ngài quyết định rời bỏ nhiệm vụ dân sự để lui về trong nhà của ḿnh và bắt đầu sống một cuộc sống đan sĩ khi biến nhà ḿnh thành một đan viện mang tên thánh Anrê ở Celio. Việc tiếc nuối thời gian sống đan sĩ và đời sống đối thoại thường xuyên với Chúa trong việc lắng nghe Lời Chúa luôn xuất hiện mới mẻ và rơ ràng hơn trong các bài giảng của ngài: đối diện với các lo lắng mục vụ tràn ngập, ngài nhiều lần nhắc lại trong những bài viết như là thời gian hạnh phúc được tịnh niệm trong Chúa, dành thời giờ cho việc cầu nguyện và đắm ḿnh trong học hỏi nghiên cứu. Chính nhờ thế mà ngài hiểu biết sâu xa Kinh Thánh và các Giáo Phụ mà ngài thế hiện sau đó trong các tác phẩm của ḿnh.
Tuy nhiên đời sống đan sĩ của Grêgôriô không kéo dài lâu. Kinh nghiệm quí báu trong lănh vực hành chánh dân sự trong một thời kỳ khó khăn, những mối liên hệ với anh em Bizantin, sự kính trọng đại đồng dành cho Grêgôriô đă khiến cho ĐGH Pélage phong chức phó tế cho ngài và sai ngài đi Constantinôpôli như sứ thần để t́m cách giải quyết những di hại cuối cùng của cuộc tranh luận về Nhất tính thuyết và nhất là đạt được sự yểm trợ của hoàng đế trong nỗ lực nhằm đẩy lui nhóm lombardi. Thời gian ở Constantinôpôli với một nhóm đan sĩ, ngài là sống lại đời sống đan tu rất quan trọng đối với Grêgôriô. V́ nhờ đó, ngài có cơ hội thủ đặc một kinh nghiệm trực tiếp về thế giới Bizantin cũng như đề cập đến vấn đề của người Lombardi mà sau đó họ sẽ thử thách tài khéo léo và nghị lực của ngài trong thời gian làm Giáo hoàng. Vài năm sau, ngài được ĐGH gọi trở về Roma và đặt làm thơ kư. Đó là những năm khó khăn: mưa liên tục, nước sông dâng cao, nạn đói kém xảy ra ở nhiều vùng ở Italia và Roma. Sau cùng, nạn dịch tả hoành hành, làm cho nhiều người chết trong đó có ĐGH Pélage II. Hàng giáo sĩ, dân chúng và thượng viện Roma nhất tâm chọn Grêgôriô làm người kế vị thánh Phêrô. Ngài t́m cách chống cự cũng như chạy trốn, nhưng không làm được: cuối cùng ngài phải chấp nhận. Đó là năm 590.
Nhận biết thánh ư Chúa trong những việc xảy đến, vị Tân Giáo hoàng bắt tay ngay vào việc với ḷng nhiệt thành. Ngay từ đầu, ngài đă bộc lộ cái nh́n sáng suốt đối với thực tế, với cái nh́n đó ngài tỏ lộ một khả năng ngoại thường khi đối diện với những công việc Hội thánh và dân sự, một sự quân b́nh liên lỉ đôi khi mạnh mẽ trong những quyết định mà nhiệm vụ phải chu toàn. Chúng ta có được một tài liệu khổng lồ về triều đại của ngài nhờ những lá thư (khoảng 800). Nhờ đó chúng ta thấy được những vấn đề phức tạp hàng ngày được đệ tŕnh lên ngài. Đó là những vấn nạn đến từ các giám mục, các viện phụ, hàng giáo sĩ cũng như chính quyền dân sự các cấp. Những vấn đề gây khó khăn cho Italia và Roma thời đó, và có tầm quan trọng trong lănh vực dân sự và giáo hội: vấn đề của người Lombardi. ĐGH dành hết nghị lực để t́m một giải pháp thực sự khả dĩ. Khác với hoàng đế Byzantin cho rằng người Lombardi là những kẻ mọi rợ cần phải đánh bại và tiêu diệt, c̣n thánh Grêgôriô coi những con người ấy với cái nh́n của vị mục tử tốt lành, lo lắng loan báo lời cứu độ cho họ, thiết lập các mối tương quan huynh đệ với họ hầu nhắm đến hoà b́nh trong tương lai dựa trên sự tôn trọng hỗ tương và trên sự chung sống hoà b́nh giữa người Italia, các người theo hoàng đế và người Lombardi. ĐGH cũng lo lắng cho việc trở lại của những dân tộc trẻ và những thế chế mới ở Châu Âu: người Wisigoths bên Tây ban nha, người Franc, người Saxon, những di dân tại Britannia và người Lombardi. Họ là những địa chỉ ưu tiên của sứ vụ truyền rao Tin mừng của ngài. Hôm qua, chúng ta đă cử hành lễ nhớ thánh Augustinô thành Canterbury, là trưởng nhóm tu sĩ được ĐGH Grêgôriô gởi sang truyền giáo tại Anh quốc.
Để đạt được sự hoà b́nh thực sự tại Roma và Italia, ĐGH đă dấn thân đến cùng, - ngài đúng là một đem lại hoà b́nh – trong việc thương thuyết gẫn gũi với vua người Lombardi Agilulf. Những cuộc thương thuyết đă đưa đến mộ thời gian đ́nh chiến kéo dài khoảng 3 năm (598-601), sau đó là quyết định đ́nh chiến vào năm 603. Kết qủa tích cực này có được cũng là nhờ các tiếp xúc của Đức Grêgôriô với hoàng hậu Théodolinde, là một công chúa công giáo đạo hạnh vùng Bavière. Khác với những thủ lănh khác với các dân tộc Germani, bà là một người công giáo, một người công giáo đạo hạnh. Chúng ta thấy một loạt những lá thư của ĐGH Grêgôriô và hoàng hậu, trong đó thể hiện sự quí trọng và thân thiện của ngài đối với bà. Hoàng hậu Théodelinde từ từ thành công trong việc hướng dẫn nhà vua theo Công giáo, và v́ thế chuẩn bị cho con đường hoà b́nh. Đức Giáo Hoàng cũng gửi thánh tích thánh để biếu cho nhà nguyện Gioan Tẩy Giả mà hoàng hậu cho xây tại Monza và ngài cũng không quên gửi lời chúc mừng và quà tặng quí giá cho nhân dịp hoàng tử Adaloald chào đời và được rửa tội. Những chuyện của hoàng hậu là một chứng từ liên quan tới tầm quan trọng của nữ giới trong lịch sử Giáo Hội. Đức Giáo Hoàng Grêgôriô nhắm tới ba mục đích: ngăn chặn sự bành trướng của người Lombardi tại Italia; giúp cho hoàng hậu Théodolinde đừng rơi vào ảnh hưởng của các người ly giáo và củng cố ḷng tin công giáo; làm trung gian giữa người Lombardi và người Bizantin để tiến tới thỏa hiệp ḥa b́nh lâu dài và truyền giảng Tin Mừng cho người Lombardi. Ư hướng của ngài trong trường hợp này mang hai ư nghĩa: thăng tiến các thỏa hiệp trên b́nh diện ngoại giao chính trị và phổ biến việc rao truyền ḷng tin Kitô giữa các dân tộc.
Bên cạnh hoạt động thuần túy tinh thần và mục vụ, Đức Giáo Hoàng Grêgôriô cũng dấn thân cho một hoạt động xă hội tích cực đa điện. Với lợi tức quan trọng của Ṭa Thánh tại nhiều vùng Italia đặc biệt là Sicilia, ngài mua và phân phát lúa ḿ, cứu giúp người nghèo khó, yểm trợ các linh mục, nam nữ đan sĩ sống trong cảnh nghèo túng, trả tiền chuộc các tù binh của người Lombardi, mua chuộc các cuộc đ́nh chiến. Ngoài ra Đức Grêgôriô hoàn thành việc tái tổ chức việc hành chánh tại Roma và trên toàn Italia, đưa ra các chỉ thị rơ ràng để các tài sản của Giáo Hội, hữu ích cho cuộc sống giáo hội và công tác truyền giáo trên thế giới, được điều hành tuyệt đối đúng đắn và theo các luật lệ công bằng, ḷng thương xót. Ngài đ̣i buộc rằng những người cầy cấy trồng tỉa trên đất của Giáo Hội phải được che chở tránh những lạm dụng và trong trường hợp họ bị bất công, họ phải được mau mắn bồi thường, để gương mặt Hiền Thê của Chúa Kitô không bị lọ lem v́ các lợi lộc bất chính.
Các hoạt động mạnh mẽ được hoàn tất, khiến cho sức khỏe của Đức Giáo Hoàng
Grêgôriô suy yếu. Ngài phải nằm bịnh trong một thời gian dài. Cuộc sống chay
tịnh trong những năm sống đời đan sĩ khiến cho bộ máy tiêu hóa của người gặp khó
khăn. Ngoài ra, giọng nói yếu ớt, đến độ thầy Sáu phải đọc bài giảng của ngài
cho giáo dân quy tụ trong vương cung thánh đường Roma có thể nghe ngài. Tuy yếu
nhọc nhưng ngài đă làm tất cả những ǵ có thể để cử hành các lễ nghi trọng thể
và gặp gỡ cá nhân với Dân Thiên Chúa mà ngài rất gắn bó v́ ngài nhận ra sự qui
chiếu cho phép ngài kín múc sự hẫu thuẫn: không phải là ngẫu nhiên mà ngài được
gán cho danh hiệu Consul Dei. Tuy phải sống trong các hoàn cảnh
rất khó khăn, nhưng nhờ sự thánh thiện và nhân bản, Đức Grêgôriô đă chinh phục
được sự tin yêu của tín hữu và đem lại cho thời đại của ngài và tương lai các
kết qủa lớn lao. Ngài là người đắm ch́m trong Thiên Chúa: ư muốn của Thiên Chúa
luôn sống động trong tâm hồn ngài. Do đó ngài trở nên gần gũi với những người
khác, những nhu cầu của những người sống vào thời của ngài. Vào một thời kỳ
khủng hoảng và mất hy vọng, ngài đă biết tạo dựng ḥa b́nh và trao ban hy vọng.
Con người của Thiên Chúa chỉ cho chúng ta đâu là nguồn gốc đích thực của hoà
b́nh, nơi xuất phát niềm hy vọng đích thực. V́ thế, ngài trở nên một người hướng
dẫn cho chúng ta hôm nay.
Lm. Tôma-Thiện
Trần Quốc Hưng chuyển ngữ